Birka gnden beri Bosna-Hersek’te, Sarayevo’daym. Bu lkeye ikinci, ama bu kente ilk geliim. Sava daha devam ederken, Helsinki Yurttalar Meclisi’nin genel kurullarndan birini Bosna’nn Tuzla kentinde toplamtk. Bu nedenle gelmitim.
O sefer nce herkes Split’te toplanm ve bir otobs konvoyu oluturarak Tuzla’ya varlmt. Saatlerce sren bir yolculuk.
Yolun uzunluundan ok bir yn yerde durup bekleme gereinden uzayan bir yolculuk.
Bu ‘gerek’lerin ne olduundan, bekleyen yolcunun haberi, bilgisi olmaz.
Mostar’dan geiimizin ne kadar ackl olduunu hatrlyorum. Kpr, nl
Mostar Kprs, ykk bir halde duruyordu -durabildii kadar. imdi onarlm, Trkiye’nin nemli katklaryla, birka gne kadar da resmi trenle alacak.
Bir hayalet kentti Mostar; evler ykk, botu. evrede insan grnmyordu. Binalarn duvarlarndaki mermi, arapnel delikleri, bu kentin niin byle
boaldnn szsz ve yazsz aklamas olarak, ylece duruyorlard.
Bu sefer de, alandan kente doru yola ktmzda, gzme arpan ilk ey, ayn deliklerle dolu, opurlam binalar oldu.
Belli ki burada dolamaya devam ettike bunlar greceim. Ama Sarayevo, Mostar gibi boalm deil. Zaten hibir zaman da boalmamt. Buradaki olayn mant da, seyri de, farklyd.
nsann gzne ve aklna en aykr gelen ey, u imdi akp gitmekte olan hayatn rahatl, sere serpelii; bununla, yle bir 10 yl ncesinde olanlarn ayn kentte olmas, o insanlarn bu insanlar olmas.
Tragedyalarn iyice trajikletii an gibi grnyor bana, frtna sonrasndaki bu durulma. Kn Gney Afrika’ya gittiimde orada da hem farkl, hem benzer bir durumdan tr arplmtm: Apartheid bitmiti, bir siyah adam lkenin bakanyd ve her yerde siyah, beyaz serbeste yayordu. Ve bundan tr yer yarlmyor, gkyz kmyordu. yleyse, niin onca yl, onca ac ekilmiti?
imdi burada da, dediim o delik deik duvarlar olmasa, bir sava olduunu, bir yn insann ldn size dndrecek fazla bir ey yok. Bilerek ve bir eyler yakalamay bekleyerek baktnzda, baz ipular yakalayabilirsiniz. Gittiimiz, kr kahvesi gibi lokantadaki o orta yal adamla yanndaki bir grup gen, neyin nesiydi? Savala glenen slami ideoloji erevesinde bir medrese ‘piri’ ile onun ‘mritleri’ olabilir mi? Olabilir tabii.
Sarayevo kentini grp de sevmemek mmkn deil galiba. Osmanl kent yapsnn en iyi korunduu Balkan kentlerinden biri, belki birincisi. Ama daha yakn zamanda olduu iin niceliksel arl da daha fazla olan Avusturya dnemi, o dnemde gelen tarz ve sluplar, bu Osmanl mirasn sarp sarmalam. Hepsinin stne komnizm-modernizmin zevksiz bir anonimlikte standardize edici yaplar ylm.
Tepelerle evrili, ovada akan kk bir akarsu boyunda kurulmu bir kent. Sevimliliinde bu topografyann, bu yeil tepelerin nemli bir pay var. 10 ksur yl nce, felaketinde de, ayn tepelerin pay vard. O tepeleri tutmutu Srp birlikleri, ‘keskin nianclar’, btn o er kuvvetleri. Oralardan yayordu, kenti opurlatran bombalar, mermiler.
Bugn, sokakta durup baktnzda, dediim gibi, bunlar size dndrecek fazla bir ey yok. nsanlar keyifle yayor. ‘Kafana’lar (kahvehane) dolu; yal adamlar sokakta satran oynuyor vb. Ama konumaya baladnzda, o anlar hl ok taze. Konumaya balaynca, her ey ayan beyan.
