Bu, yeni bir soru deil. Souk Sava bittiinde, Varova Pakt daldnda, nkleer tehdit byk lde ortadan kalktnda ok sayda insan bu soruyu sordu. Elbette NATO da kendi kendine sordu bu soruyu ve kendince baz cevaplar verdi de. Verilen cevaplar NATO temel anlamalarna dahil edildi, rgtn grev tanm da grev alan da geniletildi. Bu yeni tanmlar sayesinde NATO Kosova’ya daha ortada bir Birlemi Milletler karar yokken mdahale etti, bugn Afganistan’da grev yapyor.
Kosova mdahalesi ittifakn tarihindeki ilk silahl mdahale idi. Afganistan’dake ‘bar koruma misyonu’ da ilklerden biri. Aslnda NATO Afganistan’da ‘bar koruma’ misyonu yapmyor, ‘ulus kuruyor.’
stanbul’daki zirvede NATO’dan Irak’taki operasyonu tamamen ya da ksmen stlenmesi de istenebelir. NATO’nun yeni grev tanm buna da izin veriyor.
Btn bunlar tamam da, hl akllarda ayn soru var: NATO ne ie yarar?
Afganistan’da srmekte olan operasyonun bir nemli zellii var: Bu lkede sava Amerika balatt ve bitirdi. Hl lkenin corafi anlamda geni blmnde Amerikan askerleri grev yapyor. NATO’nun ii baz byk ehirlerle snrl.
Eer yarn Irak’ta da NATO grev yapacak olursa, bir kez daha Amerika tarafndan balatlan bir ii bitirmek iin grev stlenmi olacak.
Yani bir anlamda NATO’nun fiilen yeni grevi Amerika’nn balatt operasyonlar tamamlamak galiba.
Ama uzaktan bakldnda askeri olarak bir dev gibi gzken NATO siyasi anlamda yakndan da baksanz bir cce. (Ho askeri olarak da bence pek dev saylmaz, nk yeler NATO operasyonlarna katlmak konusunda ok da hevesli deiller.)
NATO bugn ya da gelecekte bir ie yaramak istiyorsa siyasi gce de sahip olmak zorunda. Bugn Afganistan’da NATO’nun bir siyasi temsilcisi var: Hikmet etin. Ancak rgtn bu lkedeki siyasi misyonu ok kstl. Oysa ‘ulus kurma’ sreci askeri deil siyasi bir sre, gl bir siyasi liderlik gerektiren bir sre.
te yandan NATO yelerinin nemli bir blmn oluturan, son 55 yl boyunca bu ittifak sayesinde rahat yaam bulunan baz Bat Avrupa lkeleri, ittifakn gelecei iin alma konusunda pek de hevesli deiller. Onlar, resmen olmasa da fiilen ittifakn fonksiyonunun bittiini, NATO’nun devrini tamamladn dnyorlar. O yzden yeni NATO operasyonlar konusunda isteksizler.
NATO ittifakn yeni yesi Dou ve Orta Avrupa lkelerine hl bir eyler ifade ediyor. Onlar iin NATO, Rusya tehlikesine kar hl bir gvenlik emsiyesi salyor. Ama bu yeni yeler, diyelim Afganistan, diyelim Irak konusunda pek isteksizler.
Btn bunlar, bir temel skntya iaret ediyor aslnda: NATO’nun fikre ihtiyac var. Bu yeni fikir bulunacak ve o fikir etrafnda yeler arasnda bir anlama salanabilecekse NATO varln anlaml biimde srdrebilir. Bu fikir yoksa, fikir etrafnda anlama yoksa NATO’nun varl da gereksiz hale gelir.
u anda NATO, Amerika’nn ‘yardm gc’ gibi zaten. Bu ise ok anlaml bir durum deil.
O yzden soru hl geerli: NATO ne ie yarar?
